Gojenie się ran - etapy i charakterystyka procesu

Gojenie się ran jest procesem dynamicznym, uzależnionym od obecności wielu rodzajów komórek, czynników wzrostu, cytokin oraz elementów macierzy zewnątrzkomórkowej, w którym zachodzi szereg złożonych reakcji. Proces ten przebiega w trzech, zachodzących na siebie fazach: zapalnej, proliferacyjnej i dojrzewania tkankowego. 

Źródło ilustracji: Stages in Wound Healing, [online dostęp: 10.01.2021]. Dostępny w Internecie: https://biology-forums.com/index.php?action=gallery;sa=view;id=15063

Faza zapalna jest pierwszym etapem gojenia się ran i rozpoczyna się tuż po uszkodzeniu skóry. Odsłonięte tkanki w obrębie ran inicjują proces uwalniania składników krwi, aktywując tym samym kaskadę krzepnięcia. Przebieg fazy zapalnej jest ściśle uzależniony od obecności w ranie bakterii, które wpływają na wydłużenie czasu trwania zapalenia oraz aktywność i liczbę neutrofili pojawiających się w obrębie zranienia. Istotnym punktem prowadzącym do osiągnięcia homeostazy jest powstanie skrzepu krwi, stanowiącego tymczasowe rusztowanie, uniemożliwiające migrację komórek. Za powstanie skrzepu odpowiadają płytki krwi które są źródłem licznych, aktywnych mediatorów stanu zapalnego i czynników odpowiedzialnych za migrację komórek zapalnych. Najważniejszym z nich jest płytkopochodny czynnik wzrostu (PDGF, ang. platelet derived growth factor), którego zadaniem jest aktywacja oraz przyciąganie do rany neutrofili, makrofagów i fibroblastów. Trombocyty są również źródłem czynnika wzrostu naskórka (EGF, ang. epidermal growth factor), który odpowiedzialny jest za migrację wielu linii komórkowych oraz ich proliferację. Pod wpływem działania EGF powstają transformujące czynniki wzrostu β. Stymulują one dalszy napływ komórek w łożysko rany, indukują ruchy makrofagów i fibroblastów oraz są sygnałem do syntezy macierzy komórkowej i jej przebudowy. Zmiana fenotypu makrofagów jest konieczna przy przejściu do fazy proliferacyjnej w procesie gojenia się ran. Aktywowane makrofagi uwalniają czynniki wzrostu takie jak czynnik wzrostu śródbłonka naczyń (VEGF, ang. vascular endothelial growth factor) oraz cytokiny zapalne które działają jako chemoatraktanty i inicjują proces ziarninowania. Badania na modelach zwierzęcych z upośledzoną funkcją makrofagów udowodniły, że produkowane przez makrofagi i monocyty czynniki wzrostu są niezbędne do zapoczątkowania i gojenia się ran. 

Przejście do fazy proliferacyjnej następuje ok. 4-5 dni od momentu urazu w przypadku gdy nie doszło do zakażenia rany. W tym okresie powstaje ukrwiona tkanka ziarninowa wypełniająca powstałe ubytki, która tworzy tymczasowe podłoże do odtworzenia naskórka właściwego. Ziarninę tworzy luźna sieć włókien kolagenowych, fibronektyny oraz kwasu hialuronowego, wytwarzanych dzięki obecności m.in. transformujących czynników wzrostu β, pełniących istotną rolę w procesie gojenia się ran. Cząsteczki te stymulują proces angiogenezy i syntezy kolagenu typu I oraz odpowiadają za proliferację fibroblastów, a także za tworzenie i przebudowę nowo powstałej macierzy zewnątrzkomórkowej.

Ostatnią fazą procesu gojenia ran jest faza dojrzewania tkankowego prowadząca do znacznego zwiększenia mechanicznej wytrzymałości rany. Na tym etapie duża liczba komórek ulega apoptozie oraz zmieniają się proporcje pomiędzy kolagenem typu I, a kolagenem typu III. 

Przebudowa tkanki po urazie może trwać do 12 miesięcy od zamknięcia rany i może być modyfikowana w celu uzyskania jak najlepszego efektu estetycznego poprzez liczne czynniki zewnętrzne, pomimo tego blizny nigdy nie osiągają wytrzymałości normalnej skóry.

_

Liczę, że udało mi się Was zaciekawić! 😊

Jeśli macie dodatkowe pytania - piszcie śmiało. Chętnie podyskutujemy...

Źródła literaturowe:

1. Barrientos S., Stojadinovic O., Golinko M. S., Brem H., Tomic‐Canic M., Growth factors and cytokines in wound healing, Wound Rep. Reg., 2008, 585–601.

2. White E. S., Mantovani A. R., Inflammation, wound repair, and fibrosis: reassessing the spectrum of tissue injury and resolution, J. Pathol., 2013, 141-144.

3. Goren I., Allmann N., Yogev N., Schürmann C., Linke A., Holdener M., Frank, S.,  A transgenic mouse model of inducible macrophage depletion: effects of diphtheria toxin-driven lysozyme M-specific cell lineage ablation on wound inflammatory, angiogenic, and contractive processes, Am. J. Pathol., 2009, 132-147.

4. Peplow P. V., Chatterjee M. P., A review of the influence of growth factors and cytokines in in vitro human keratinocyte migration, Cytokine, 2013, 1-21.

5.  Penn J. W., Grobbelaar A. O., Rolfe K. J., The role of the TGF-β family in wound healing, burns and scarring: a review, Int. J Burns Trauma, 2012, 18-28.

Share: